Het kettingblad: functie, slijtage en keuzehulp

Het kettingblad speelt een cruciale rol in de aandrijving van een fiets. Het zet de roterende beweging van de pedalen om in een verplaatsende beweging van de ketting, die op haar beurt het achterwiel aandrijft via het kettingwiel. Dit eenvoudige, maar onmisbare onderdeel komt in verschillende varianten en materialen. In dit artikel leggen we uit wat een kettingblad doet, hoe je slijtage herkent en waar je op moet letten bij vervanging.

Wat doet een kettingblad?

Het kettingblad is bevestigd aan de crank en draait mee als je trapt. Hierdoor wordt de ketting in beweging gebracht, die op haar beurt het achterwiel via het kettingwiel aandrijft. Dit zorgt ervoor dat de fiets vooruitkomt.

Bij stadsfietsen heeft een standaard kettingblad vaak 46 tanden, maar bij fietsen met een Shimano Nexus-versnellingsnaaf zie je vaak een kleiner kettingblad van 33 tanden. Deze keuze is grotendeels esthetisch: een kleiner kettingblad gecombineerd met een kleine kettingkast oogt slanker en moderner.

Nadeel van een klein kettingblad

Een kleiner kettingblad betekent dat de ketting een grotere kracht moet overbrengen. Dit zorgt voor extra belasting op zowel de ketting als het kettingblad. Daarom worden kleine kettingbladen vaak van staal gemaakt: dat is sterker en slijtvaster dan aluminium.

Grotere kettingbladen kunnen zowel van staal als aluminium zijn. Aluminium heeft als voordeel dat het lichter is, maar het slijt wel sneller. Voor sportieve fietsen zoals racefietsen en mountainbikes is het gewicht vaak belangrijker dan slijtvastheid.

Kettingbladen bij derailleurfietsen

Bij fietsen met derailleurversnellingen worden kettingbladen zwaarder belast naarmate de diameter kleiner is. Daarom zijn de kleine bladen vaak van staal. De grotere bladen worden soms van aluminium gemaakt voor gewichtsbesparing.

Daarnaast zijn er kettingbladen voor geindexeerd schakelen, met speciale uitsparingen voor soepeler schakelen. Let goed op bij vervanging: niet elk kettingblad is compatibel met elk schakelsysteem.

Ovale kettingbladen

In het verleden is geëxperimenteerd met ovale kettingbladen, zoals het bekende Biopace van Shimano. Deze bladen zouden de trapbeweging efficiënter maken. Hoewel ze nu minder populair zijn, zie je ze soms nog bij sportieve rijders.

Slijtage en schade aan het kettingblad

Een kettingblad kan slijten of beschadigen door:

• Normaal gebruik

• Vuil en zand op een vette ketting

• Valpartijen

• Obstakels zoals boomwortels bij mountainbiken

Een vuile, vette ketting werkt als schuurpapier en versnelt slijtage. Let op de volgende signalen:

Tandslijtage

Versleten tanden zijn vaak spits en hebben bramen. De ketting kan dan overslaan, wat gevaarlijk is tijdens het fietsen.

Losse bladbouten

Controleer na montage altijd of de bladbouten goed vast zitten. Nieuwe bladen kunnen zich zetten, waardoor de bouten na een paar ritten opnieuw aangedraaid moeten worden.

Beschadigde tanden

Een enkele beschadigde tand is meestal geen probleem, zeker als die tand weinig kracht overbrengt. Bramen kunnen weggeveild worden.

Waarop letten bij montage van een nieuw kettingblad

Bij het vervangen van een kettingblad is het belangrijk te letten op de volgende punten:

• Aantal spiderarmen (meestal 4 of 5)

• Aantal tanden (bepaalt de overbrengingsverhouding)

• Breedte van het kettingblad

  • Fietsen zonder versnelling: 1/8”

  • Fietsen met derailleur: 3/32”
    Deze zijn niet onderling uitwisselbaar.

• Boutcirkel-diameter (BCD)
  Deze moet overeenkomen met de crank.

• Compatibiliteit met indexschakeling
  Niet elk kettingblad werkt goed met alle schakelsystemen. Raadpleeg de specificaties van de fabrikant.

Samenvattend

Het kettingblad is een essentieel onderdeel van de aandrijving van je fiets. Regelmatig onderhoud, tijdige vervanging en de juiste keuze bij aanschaf voorkomen problemen onderweg. Let bij vervanging goed op de specificaties zoals het aantal tanden, de breedte en de bevestiging.

oude tekst

Het kettingblad zorgt ervoor dat de roterende beweging van de trapas omgezet wordt in een verplaatsende beweging van de ketting. De ketting drijft via het kettingwiel de naaf aan.

Het kettingblad bij gewone fietsen heeft in de meeste gevallen 46 tanden. Shimano heeft de nexusgroep voorzien van een kettingblad met slechts 33 tanden. Dit is vooral gedaan vanwege het uiterlijk. Een fiets met klein kettingblad in combinatie met een kleine kettingkast heeft een ranker uiterlijk dan een fiets met groot kettingblad en grote kettingkast. Nadeel van een klein kettingblad is dat de kracht in de ketting veel groter wordt en daarmee ook de kracht op het kettingblad.

Ook bij fietsen met derailleurversnellingen wordt het kettingblad zwaarder belast naarmate de diameter kleiner wordt. Kleine kettingbladen zijn van staal om de grote belasting goed te weerstaan. Grote kettingbladen kunnen zowel van staal als van aluminium zijn. De grote aluminium kettingbladen hebben als voordeel dat ze lichter zijn. Ze slijten wel sneller dan stalen kettingbladen.

In het verleden is geexperimenteerd met ovale kettingbladen (het bekendste is het biopace-kettingblad van Shimano). Deze ovale kettingbladen werden op de markt gebracht met het idee de trapbeweging te verbeteren.

Het kettingblad kan beschadigen door valpartijen, of als je met je mountainbike over een boomstronk wilt springen. Ook zal een kettingblad (ver)slijtendoor normaal gebruik. En vuile en vette ketting zal het kettingblad sneller doen slijten. De vette ketting trek vuil aan en werkt als schuurpapier op het kettingblad. Controleer het kettingblad op de volgende punten:

• Slijtage van de tanden.
  Wanneer de tanden te veel versleten zijn, kan de ketting over de tanden schieten. Slijtage aan het kettingblad is meestal wel zichtbaar. De tanden zijn dan spits en hebben bramen.
• Bevestiging van de bladbouten.
  Deze kunnen losraken en gaan kraken als er een nieuw blad gemonteerd is. Dus altijd na een paar dagen fietsen natrekken.
• Bramen op de tanden.
  Deze kunnen weg gevijld worden. Als er slechts één tand beschadigd is, is het geen probleem als deze tand op het kettingwiel hierdoor nauwelijks meer functioneert.

Bij montage van een nieuw kettingblad (afbeelding 50 t/m 52) moet op de volgende punten gelet worden:

• Het aantal spiderarmen.
  Er zijn spiderarmen met 4 of met 5 armen.
• Het aantal tanden.
  In combinatie met de kettingwiel bepaalt dit de overbrengingsverhouding.
• De breedte van het kettingblad.
  Deze moet passen bij de breedte van de ketting. Kettingen voor fietsen zonder versnellingen hebben een binnen breedte van 1/8”. Kettingen voor derailleurversnellingen hebben een binnen breedte van 3/32. Kettingbladen voor fietsen zonder versnelling en derailleurversnellign zijn niet uitwisselbaar van wege het verschil in breedte van de ketting.
• De diameter van de boutcirkel.
  Deze moet overeenkomen met de diameter van de boutcirkel op de rechter crank.
• Kettingbladen voor geindexeerd schakelen.
  Deze kunnen specifieke uitsparingen hebben om het opschakelen en afschakelen te vereenvoudigen. Daarnaast verschilt de buiten breedte van derailleurkettingen. De verschillende systemen voor de geindexeerd schakelen kunnen niet zonder meer gecombineerd worden. Fabrikanten geven in hun folders aan welke combinaties wel en niet mogelijk zijn.