Het indexsysteem: nauwkeurig schakelen dankzij slimme techniek

Het schakelsysteem op moderne fietsen heeft in de loop der jaren een flinke ontwikkeling doorgemaakt. Waar vroeger het schakelen nog een kwestie van handigheid en gevoel was, is het tegenwoordig dankzij het indexsysteem een stuk eenvoudiger en nauwkeuriger geworden. In dit artikel leggen we uit wat het indexsysteem is, hoe het werkt en waarom het zo belangrijk is voor soepel schakelen.

Wat is het indexsysteem?

Tot in de jaren tachtig waren de schakelaars op fietsen niet voorzien van vaste standen. De fietser moest de derailleur met de hand precies op de juiste positie zetten om de ketting op het gewenste tandwiel te krijgen. Dat vergde ervaring én gevoel. Een klein foutje kon ervoor zorgen dat de ketting begon te ratelen of zelfs van het tandwiel af liep.

Met de komst van het indexsysteem veranderde dit volledig. Een geïndexeerd schakelsysteem betekent dat de schakelaar vooraf ingestelde, vaste posities heeft. Elke klik van de shifter verplaatst de derailleur exact de juiste afstand. Daardoor komt de derailleur automatisch onder het juiste tandwiel te staan. Dit geldt zowel voor de achterderailleur als voor de voorderailleur.

Hoe werkt het indexsysteem?

De werking van het indexsysteem berust op precisie. De schakelaar heeft een vast aantal standen (bijvoorbeeld 7, 8, 9, 10 of zelfs 12), afhankelijk van het aantal kettingwielen op de cassette. Elke stand correspondeert met één kettingwiel. Wanneer je schakelt, wordt via een binnenkabel een exacte beweging doorgegeven aan de derailleur. Deze verschuift de ketting zo over een vaste afstand naar het volgende tandwiel.

Voor de voorderailleur geldt hetzelfde principe. Hoewel het aantal kettingbladen vaak beperkt is tot twee of drie, is het belangrijk dat de derailleur exact boven het juiste blad gepositioneerd wordt. Ook hiervoor zijn vaste standen op de shifter aanwezig.

oude tekst

Het indexsysteem.

Tot de midden jaren tachtig was het derailleursysteem zo geconstrueerd, dat de achter- en voorderailleur met de schakelaars precies op de juiste plek gepositioneerd moesten worden.
Tegenwoordig is het derailleursysteem geïndexeerd. Dat wil zeggen dat de schakelaar voor de achterderailleur T, 8 of 9 vaste standen heeft (afhankelijk van het aantal kettingwielen; de achterderailleur wordt hierdoor over een vaste afstand verplaatst en komt zo altijd in de goede positie terecht.
>Ook de schakelaar voor de voorderailleur is van een aantal vaste Standen voorzien, zodat de voorderailleur altijd recht boven een kettingblad komt.
Voor het goed functioneren van het geïndexeerde schakelsysteem zijn twee zaken van belang:

• De achterderailleur moet in elke stand precies recht onder het kettingwiel staan. Hiervoor is de Schakelaar voorzien van een vast aantal Standen die overeenkomen met de afstand tussen de hartlijnen van de kettingwielen. Zie afb 1. Via de binnenkabel wordt deze verplaatsing doorgegeven aan de achterderailleur. Schakelaar, kabels en derailleur moeten Zo op elkaar afgestemd zijn, dat ze er samen voor zorgen dat de derailleur in elke stand recht onder de ketting
• Om te zorgen dat de ketting soepel van het ene kettingwiel naar het andere glijdt, zijn de kettingwielen op een speciale wijze geslepen. Hierdoor is het mogelijk dat de derailleur de ketting zonder problemen van kettingwiel laat wisselen, ook al wordt de ketting belast. De fietser kan gewoon schakelen terwijl hij doortrapt. De kettingwielen, ketting en kettingbladen zijn zo op elkaar afgestemd, dat de ketting onder belasting soepel van kettingwiel kan wisselen.

Doordat de onderdelen op elkaar afgestemd zijn voor een perfecte werking van het indexsysteem, kunnen ze niet zonder meer uitgewisseld worden. De diverse onderdelenfabrikanten leveren complete onderdelengroepen waarvan de afzonderlijke componenten op elkaar afgestemd zijn.