Naafhuls.

De naafhuls is een essentieel onderdeel van het fietswiel. Het is de kern waarop alles draait – letterlijk en figuurlijk. Deze huls vormt de verbinding tussen de as en het wiel en bevat diverse elementen die bijdragen aan de prestaties, veiligheid en duurzaamheid van de fiets. In dit artikel leggen we uit wat een naafhuls precies is, welke variaties er bestaan en welke materialen het meest worden gebruikt.

Wat is een naafhuls?

De naafhuls is het centrale onderdeel van de naaf. Het verbindt de wielas met de velg via spaken. Aan beide uiteinden van de naafhuls bevinden zich flenzen met spaakgaten, waar de spaken doorheen lopen. In de huls zelf zitten cups waarin de kogellagers draaien. Deze kogellagers zorgen voor een soepele rotatie van het wiel rondom de as.

Extra functies van de naafhuls

De naafhuls kan meer zijn dan alleen een verbindingsstuk. Vooral bij het achterwiel worden er vaak extra onderdelen geïntegreerd:

• Kettingwiel of freewheel: voor de aandrijving van het achterwiel.

• Naafremmen: zoals een terugtraprem, trommelrem, schijfrem of rollerbrake.

• Naafdynamo: sommige fietsen hebben een ingebouwde dynamo in de naaf om stroom op te wekken voor verlichting.

Spaakgaten en spaken

Het aantal spaakgaten in de naaf bepaalt welke velg bij de naaf past. Daarnaast is ook de diameter van de spaakgaten belangrijk, omdat dit bepaalt welke dikte spaken je kunt gebruiken. Spaken moeten iets speling hebben in het gat om goed te passen. Kwalitatieve spaakgaten zijn vaak gesoevereind, waardoor de spaakbocht goed aansluit op het gat.

Gebruik je platte (aero) spaken? Dan moeten de flenzen van de naaf voorzien zijn van speciale inkepingen, zodat de spaken correct kunnen worden gemonteerd.

Materiaal van de naafhuls

Er is een duidelijk verschil tussen goedkope en duurdere naven als het gaat om materiaal en afwerking:

• Goedkope naven: meestal gemaakt van verchroomd staal. De cups voor de kogellagers worden direct in het staal geperst.

• Duurdere naven: gemaakt van gesmeed aluminium, dat vervolgens wordt gedraaid. Omdat aluminium te zacht is voor de kogellagers, worden er stalen cups in geperst.

Om het uiterlijk te verbeteren, wordt aluminium vaak gepolijst of geanodiseerd.

Diameter en torsiestijfheid

De diameter van de naafhuls speelt een belangrijke rol in de verdeling van de krachten die tijdens het fietsen optreden. Hoe groter de diameter, hoe beter de verdeling van de krachten over de linker- en rechterflens. Een grotere diameter zorgt ook voor meer torsiestijfheid, wat belangrijk is bij krachtige aandrijving en remmen. Shimano naven met een grotere diameter dragen vaak de aanduiding Parallax.

Hoge en lage flenzen

Naven zijn verkrijgbaar met hoge of lage flenzen. Beide hebben voor- en nadelen:

• Hoge flensnaven:

  • Kortere spaken, wat leidt tot een stijver wiel.

  • Betere overdracht van aandrijf- en remkrachten.

  • Minder geschikt voor zijdelingse belasting.

  • Zwaarder dan lage flensnaven.

• Lage flensnaven:

  • Worden vaker toegepast vanwege betere flexibiliteit bij zijdelingse krachten.

  • Lichter van gewicht.

  • Worden tegenwoordig als standaard beschouwd.

Door technologische ontwikkelingen zijn hoge flensnaven bijna volledig uit het straatbeeld verdwenen, behalve in specifieke toepassingen zoals baanfietsen of oldtimers.

oude tekst

De naafhuls

De naafhuls is voorzien van flenzen met spaakgaten en Cups voor de kogellager. De naafhuls kan ook nog onderdelen bevatten waarmee een kracht op het wiel uitgeoefend kan worden. Op het achterwiel is dit het kettingwiel of freewheel (afb. 44). Daarnaast is dat zeer vaak een naafrem zoals terugtraprem, trommelrem, schijfrem of rollerbrake. Zelfs de dynamo kan in de naaf aangebracht worden. Het aantal spaakgaten bepaalt welke velg bij de naaf past. De diameter van de spaakgaten is bepalend voor de toe te passen spaakdiameter. De spaken moeten nog een klein beetje ruimte hebben in het spaakgat. Goede spaakgaten zijn gesoevereind. Hierdoor ligt de spaak bij de bocht goed in de spaakgaten. Als dynamische platte spaken gebruikt worden moeten de spaakgaten in de flens van speciale inkepingen zijn voorzien. De platte spaken kunnen dan door deze inkeping geregen worden.

Goedkope naven zijn van verchroomd staal. In deze naven worden de cups voor het lager direct in het staal meegeperst. Duurdere naven worden gedraaid uit aluminium dat in de ruwe vorm is gesmeed. In de naven worden stalen Cups geperst voor het kogellager. Het aluminium is te zacht om als loopvlak te gebruiken voor de kogellagers. Bij een naafhuls voor vaste kogellagers wordt een perspassing in de naafhuls gedraaid. Het aluminium kan om het uiterlijk te verfraaien gepolijst of geanodiseerd worden. De diameter van de naafhuls bepaalt hoe goed de krachten op de linker en rechter naafflens verdeeld worden. Hoe groter de diameter, hoe groter de torsie- – stijfheid van de naafhuls en daarmee de krachtverdeling. Dit is vooral van belang wanneer er zware krachten op het wiel worden uitgeoefend door aandrijving en remmen. Shimano gebruikt voor naven met grote diameter de aanduiding parallax.

Naven zijn er met hoge en lage flens. Wielen met hoge naafflensen hebben kortere spaken. Door het gebruik van korte spaken wordt het wiel stijver. De spaakbelasting is bij hoge naafflensen lager door aandrijf- en remkrachten Bij een naaf met hoge flens zijn de spaken verder van het middelpunt van de as aangebracht. Een naaf met hoge flensen is daardoor beter geschikt om aandrijf- en remkrachten via de spaken over te brengen naar de velg.
De hoge flensen zijn echter slechter bestand tegen zijdelingse belasting en zwaarder dan naven met lage flensen. Naven met hoge flensen worden daarom zo goed als niet meer toegepast.