Het klassieke opschroefbare freewheel.

Het klassieke opschroefbare freewheel: hoe werkt het en waarom raakt het uit de gratie?

Wat is een opschroefbare freewheel?

Een opschroefbare freewheel is een tandwielmechanisme dat op een fietshub (naaf) wordt geschroefd en dat vrijloop mogelijk maakt: de ketting drijft het wiel alleen aan wanneer je trapt, maar draait vrij mee wanneer je stopt met trappen. Deze klassieke constructie wordt al decennialang gebruikt bij racefietsen, stadsfietsen en kinderfietsen.

De klassieke opschroefbare freewheel is herkenbaar aan zijn inwendige schroefdraad, die op de uitwendige schroefdraad van de naaf wordt bevestigd. Hoewel het systeem jarenlang standaard was, raakt het in moderne fietsen steeds meer uit beeld.

Schroefdraadmaten van freewheels

Er bestaan meerdere standaarden voor de schroefdraad van een opschroefbaar freewheel. Enkele veelvoorkomende types zijn:

• BSC: 1.370″ x 24 TPI (British Standard Cycle)

• ISO: 1.375″ x 24 TPI (Internationale standaard)

• Italiaans: 35 mm x 24 TPI

• Frans: M 34,7 x 1

Deze standaarden zijn niet onderling uitwisselbaar. Een ISO freewheel past bijvoorbeeld niet op een naaf met Italiaans draad, ondanks de gelijkenis in afmetingen. Dit maakt het belangrijk om bij vervanging altijd goed te controleren welke schroefdraad jouw naaf heeft.

Waarom verdwijnt het opschroefbare freewheel?

Ondanks de eenvoud en lange geschiedenis van het systeem, wordt het klassieke opschroefbare freewheel steeds minder toegepast op moderne fietsen. Dat komt voornamelijk door de technische nadelen van deze constructie:

1. Zware belasting op de as

Bij een opschroefbaar freewheel bevindt het rechter lager zich relatief ver van het uiteinde van de as, vaak zo’n 3 centimeter. Dit betekent dat de as bij zware belasting (zoals bij trappen onder kracht of bij schokken) lokaal sterk wordt belast. De kans op een gebroken of gebogen as is hierdoor groter.

2. Buigbelasting op de naaf en schroefdraad

Het freewheel wordt slechts op één punt — bij de schroefdraad op de naaf — ondersteund. Hierdoor ontstaat een hefboomwerking waarbij zowel de schroefdraad als de naaf onder zware buigkrachten komen te staan. Om dit op te vangen, is een freewheel met een relatief grote diameter nodig. Dit zorgt ervoor dat het hele systeem robuuster moet zijn, maar ook kwetsbaarder wordt bij intensief gebruik.

3. Beperkte keuze in kettingwielen

Doordat het freewheel aan de naafkant een grotere diameter moet hebben, is het niet mogelijk om alle kettingwielen even groot te maken. De constructie is daarom getrapt uitgevoerd. Dit betekent dat de kettingwielen aan de binnenkant (naafzijde) kleiner zijn dan die aan de buitenkant. Hierdoor heb je minder flexibiliteit in het samenstellen van de gewenste overbrengingsverhouding.

Wat is het alternatief?

Het moderne alternatief voor het klassieke opschroefbare freewheel is de cassette met freehub, zoals we die vandaag de dag kennen op vrijwel alle sportieve en kwalitatieve fietsen. In dit systeem is de vrijloop geïntegreerd in de naaf zelf, en worden de tandwielen op een spievertanding op de body geschoven en met een borgmoer vastgezet.

De voordelen hiervan zijn onder andere:

• Betere verdeling van krachten, waardoor de as minder wordt belast.

• Lichtere en sterkere naven, met betere lagering.

• Eenvoudigere vervanging van tandwielen of het hele cassettepakket.

• Grotere compatibiliteit met moderne aandrijflijnen.

Klassiek freewheel: nog steeds nuttig?

Hoewel het opschroefbare freewheel langzaam uit beeld verdwijnt bij nieuwe fietsen, wordt het nog steeds veel gebruikt bij:

• Retro of vintage fietsen

• Goedkope stadsfietsen of kinderfietsen

• Bouwprojecten met beperkte budgetten

Voor hobbyisten en verzamelaars blijft het systeem dus interessant, vooral omdat het relatief eenvoudig te onderhouden en te vervangen is — mits je de juiste schroefdraad gebruikt.

Conclusie

Het klassieke opschroefbare freewheel heeft zijn sporen verdiend in de fietswereld. Toch zorgen moderne technologieën voor betrouwbaardere en duurzamere alternatieven. Begrijpen hoe een freewheel werkt en wat de beperkingen zijn, is belangrijk bij onderhoud of restauratie van oudere fietsen.

oude tekst

Het klassieke opschroefbare freewheel.

Het freewheel kan op verschillende manieren aan de naaf bevestigd worden. Bij de klassieke opschroefbare freewheel is het freewheel voorzien van inwendige schroefdraad en de naaf van uitwendige schroefdraad. Het freewheel wordt hierop geschroefd. De schroefdraad kan de volgende maat hebben:

• BSC 1.37O24 TPI
• ISO 1.375″ 24 TPI
• Italiaans draad 35 mm x 24 TPI
• Frans draad M 34,7 x 1.

Freewheelen met BSC, ISO of Italiaans draad zijn niet uitwisselbaar.

Het op de naaf geschroefde freewheel wordt steeds minder toegepast, omdat het de volgende nadelen

• Tussen het rechter lager en de bevestiging van de as zit een afstand van ongeveer 3 cm waardoor de as plaatselijk zwaar op buiging belast wordt.
• Het freewheel wordt alleen bij de naaf ondersteund, waardoor de verbinding tussen naaf en het freewheel zwaar op buiging belast wordt. De schroefdraad moet daarom een grote diameter hebben. De naaf zelf wordt ook zwaar op buiging belast.
• Het klassieke freewheel moet door de manier van bevestigen bij de naaf een grote diameter hebben. Om kleine kettingwielen te kunnen monteren moet het freewheel aan de uiteinden een kleine diameter hebben. Het freewheel is daarom getrapt en kettingwielen voor bevestiging aan de naafkant verschillen met de kettingwielen voor bevestiging aan het uiteinde.